یکشنبه , خرداد ۵ ۱۳۹۸
صفحه نخست / گردشگری و سرگرمی / فرهنگ و هنر / رابطه فرهنگ،هنر و تمدن را در تاریخ بشریت می توان در بدوی ترین اقوام یافت

رابطه فرهنگ،هنر و تمدن را در تاریخ بشریت می توان در بدوی ترین اقوام یافت

هنر و تمدن
هنر و تمدن

رابطه فرهنگ ، هنر و تمدن نقطه آغازین هنر را در تاریخ بشریت می توان در بدوی ترین اقوام یافت و آن هنگامی است که انسان نيازهای اوليه خویش را برآورده ساخته و به فراغ بال نسبی رسيده است. مقدمه : آن دسته از صنایع که یک یا چند مرحله از مراحل اصلی آن توسط دخالت مستقيم صنعتکار انجام شود به نحوی که خلاقيت ، مهارت و تجربه خود را در ارائه آن اثر بروز دهد صنایع دستی می گویند که شامل اشياء کاربردی یا شکل زینتی آنها می باشد . کاربردی بودن اثر آن را از دیگر هنرها متمایز می سازد ، اما گاه هنرمند آنچنان شی را با تزئينات همراه می کند که ارزش مادی اثر تا به آنجا افزوده می شود که دیگر در موارد استفاده روزانه کاربردی ندارد . چنين اشيائی که از یک سو با صنعت مرتبطند و از سویی دیگر با هنر ، از هر دو وجه تمدن و فرهنگ تاثير می پذیرند . پيشرفت تمدن همراه با پيدایش تکنولوژی های جدید است . کشف فلزات جدید، شيوه های نوین ریخته گری و آشنایی با صنایع جوامع دیگر باعث می شد که صنعتکاران هر از گاهی روشهای انجام کار را تغيير داده و بهبود بخشند . اما تاثير عميق تر را فرهنگ می گذارد . از انتخاب طرح و رنگ تا اجرای تکنيک ، انتخاب مواد اوليه و ارائه ی اثر ،تحت نفوذ ذهنيت هنرمند و فرهنگ جامعه ی اوست . هنرمند صنعتکار در دوره اسلامی باید با نقوش بسيار محتاطانه برخورد میکرد . آن آزادی عملی که هنرمند ساسانی در تصویر کردن جانوران و استفاده از نقوش انسانی داشت را به علت داشتن مذهبی که از تصویر کردن آنها ممانعت به عمل می آورد ، نداشت . پس با باقيمانده موتيف ها یعنی نقوش گياهی چنان خلاقيتی در طراحی ایجاد کرد که هنر اسلامی پس از چندین قرن صاحب یکی از غنی ترین گنجينه های هنری جهان آن روز گردید . به طوری که حتی در دوران معاصر نيز آنچه به عنوان هنر ایرانی و اسلامی در بين اقوام شناخته شده است بازمانده ی همان دوران است .تمدن در فارسی از ” مدینه ” به معنای شهر گرفته شده است . و معنی آن شهر نشين شده است و ترجمه ای است از Civilization . دستاورد های جوامع کوچک و قبایل گرد هم آمده را نمی توان به طور مشخص از مظاهر تمدن دانست . بلکه برای متمدن ناميدن یک اجتماع دلایل و نشانه هایی مد نظر است که در رابطه مستقيم با رفاه نسبی ، اقتصادی و ثبات سياسی می باشد . در هنر و تمدن چهار رکن و عنصر اساسی می توان تشخيص داد که عبارتند از : پيشبينی و احتياط در امور اقتصادی ، سازمان سياسی ، سنن اخلاقی ، و کوشش در راه معرفت و بسط هنر و تمدن. از لحاظ اقتصادی بروز اولين نشانه های هنر و تمدن پس از آن است که جوامع کوچک در برآورده کردن برخی نياز ها خودکفا شده و به سبب آشنایی با جوامع کوچک دیگر احساس نياز به کالاهای مصرفی آنها را پيدا کرد و با مبادلات کوچک پایاپای کالای مازاد خود را با کالای مازاد گروه مقابل مبادله می کنند . آنچه از پيش از تاریخ فلات ایران در دست است به هزاره ی هفتم و هشتم ق . م بر می گردد . آغاز تاریخ باستانشناسی فلات ایران به روشنی معلوم نيست وليکن یقين حاصل خود را بر پایه کشاورزی بنا نهاده و تا حدودی شروع به داد و ستد دستاوردهایشان با یکدیگر کردند . این گونه دادوستد ها کم کم باعث ایجاد معيارهای سنجش اوليه و سپس است که چندی پيش از تحول نوسنگی و رواج کشاورزی یعنی با شروع عصر مس و سنگ یا حدود ۳۰۰۰ قبل از ميلاد ساکنان این خطه در جوامع کوچک گرد هم آمده و معيشت شرایط مشابهی نيز در مورد صنایع از جمله فلزکاری ، سفال و معماری پيش آمد . گرد آمدن جوامع در مناطق و متمرکز شدن آنها و بهبود نسبی شرایط اقتصادی و ثبات سياسی تعریف پول به عنوان واسطه مبادله گردید . که به واسطه کثرت جمعيت و ایجاد گروه های محافظ اجتماع پيش آمد سبب رفع نيازهای اوليه این جوامع انسانی گردید. فارغ شدن از رفع این نيازها باعث توجه به قسمت دیگری از زندگی گردید که هنر نيز جزءآن محسوب می شود . روشنی تمرکز در دهانه رودها نباشد اما با کنکاش و فرو رفتن در لایه های زیرین نمونه های مشابه بسياری را می توان یافت که چون روخوانی از تمدنی دیگر در همسایگی یا حتی یک سير تسلسل هميشگی ، همواره با جوامع بشری همراه بوده است . و آن چگونگی پيدایش هنر و تمدن و موارد محک زدن و ارزیابی آن می باشد . شاید هميشه این عوامل به در قاره ای دیگر تکرار شده است . در برخی موارد این هماهنگی آنچنان بوده است که می توان حلقه های مفقوده ی برخی تمدنها را از روی خواهر خوانده های آنان جایگذاری کرد . سير پدید آمدن صنایع در جوامع بشری نيز روندی این گونه را دنبال می کند . پيدایش نخستين ابزار های سنگی و استخوانی تا خلق نمونه های منحصر به فرد هنری و صنعتی را ميتوان در یک فرآیند چهارمرحله ای ترسيم کرد : در ابتدا نياز به خلق و احساس کمبود انسان را وادار به ساخت ابزار در ابتدایی ترین شکل آن می کند . مانند سنگ آتش زنه . در گام بعدی شی ابتدایی به همان صورت ساده در اختيار دیگر اعضای اجتماع قرار می گيرد . مرحله دیگر شخصی سازی ابزار است به طور مثال گذاشتن علامتی بر روی دسته چاقو به صورت نقشهای ابتدایی تيغ ماهی یا خوشه گندم . آخرین و طولانی ترین مرحله افزودن عناصر تزئينی به شی مورد نظر است . در این مرحله که کارکرد های ابزاری شی به تثبيت رسيده است و کمی و کاستی های آن بر طرف شده است و به شکل بهينه سازی شده مورد استفاده قرار میگيرد ، دیگر صرفا کاربرد آن مقصود نظر هنرمند نيست . بلکه آرایه های تزئينی و جلوه متفاوت و برجسته شی در نظر دیگران است که شخص را وا میدارد آن شی را در ميان اشيا مشابه با همان کاربرد جهت استفاده برگزیند . این ۴ مرحله را در تمامی اعصار و دورانها ، حتی دوره معاصر نيز می توانيم مطالعه کنيم . به طور مثال تکنولوژی های و اختراعات معاصر مانند کامپيوتر ، تلویزیون ، دستگاه تلفن و … که در ابتدا هدف صرفا استفاده از قابليت های فنی آن بوده است اما با گذر از این مرحله و ایجاد رقابت کم کم نمونه های جدیدی با توجه بيشتر به فرم ، رنگ و حجم وارد چرخه توليد شد . با رجوع به چهار مرحله ای که برای پيدایش سير تبدیل یک شی کاربردی به یک اثر هنری نام بردیم می توان ظهور و پيدایش تمدن را با چهارمی مرحله که همان گذر از مرحله نياز ، تکثير و شخصی سازی و ورود به مرحله انتخاب است یکی بدانيم . هنر و تمدن همواره تعاریف گوناگون ، گاهی ساده و گاهی پيچيده از مفهوم آنها ارائه شده است . اما نقطه آغازین آن را در تاریخ بشریت می توان در بدوی ترین اقوام یافت و آن هنگامی است که انسان نيازهای اوليه خویش را برآورده ساخته و به فراغ بال نسبی رسيده است . انسان همواره در اختراع وسایل و ابزار در ابتدا تنها به کاربرد و کارایی آن توجه داشته و پس از ساخت و به کارگيری اندک اندک به زیبا تر کردن آن پرداخته است . شکارچی که بعد از شکار به نظافت زوبين خود می پردازد ،هنگام تيز کردن آن چند خط مورب نيز بر دسته آن می اندازد . بدون در نظر گرفتن نياز روحی انسان به هنر می توان هنر را چيزی ناميد که با حذف آن اززندگی روزمره انسان ، حيات وی به خطر نمی افتد . سقراط نيز عقيده دارد : « لذات واقعی از همه چيزهایی پدید می آیند که نداشتنشان دردناک ولی هرگاه پيشرفت جوامع انسانی در هر تمدنی یا خيزش مجدد قوم شکست خورده ای را مطالعه کنيم اندکی پس از اسکان و رسيدن به تعادل سياسی و اقتصادی ، حتی پيش نيست اما حصولشان به طور آگاه خوشایند است و رنج را در آنها اثری نيست» .[۳[ از شکل گيری علوم و فنون، این هنر است که در تمامی ابعاد زندگی آن جوامع تجلی می کند و می توان این نتيجه را از آن گرفت که انسان به صورت غریزی سعی در آراستن محيط زندگی خود دارد . جغرافيا عنصر تاثير گذار دیگر جغرافياست که هم در نحوه شکل گيری ، سرعت پيشرفت و تفاوت در نمودهای عينی هنر و تمدن موثر است . نجد ایران مثلثی است است بين دو فرو رفتگی ، خليج فارس در جنوب و دریاچه خزر در شمال .[۴ [در شمال نجد ایران رشته کوه های البرز واقع شده که در مرتفع ترین نقطه آن کوه دماوند می باشد. این رشته کوه ها تا انتهای غربی آذربایجان ایران ادامه مییابد . نجد ایران علاوه بر زمين بارور و بخشنده خود ، دارای کانيها و معادن مختلف از قبيل سنگ ، فلز ، چوب و … بوده که همگی باعث می شد نسبت به همسایه خود ـ ميان رودان ـ از موقعيت بهتری برخوردار شود و رشد اقتصادی بهتری داشته باشد . [۵[ از آنجایی که ایران در زمانهای گذشته به گستره وسيعی که از شرق به هند و از غرب به شمال آفریقا می رسيد اطلاق می گردید و اقوام بيشماری به صورت دوره ای در زیر سيطره ی حکومت مرکزی ایران قرار می گرفتند ، بررسی تاثير محيط جغرافيایی بر تمدن و فرهنگ آن دشوار می نماید . لذا برای بررسی کاملتر حوزه مورد نظر را به ایران اواخر دوره ساسانی محدود می کنيم . ۴ منطقه آب و هوایی در محدوده فوق قابل تفکيک است : نواحی معتدل شمالی ، نواحی کوهستانی در شمال و غرب، نواحی گرم و خشک شرق و مرکزی و جلگه خوزستان و فارس که در هر یک از این نواحی مناطق باستانی مکشوفه بسياری موجود است که تایيدی بر وجود تمدنهای پيشين آن می باشد . منطقه محل سکونت هنرمند و صنعتکار باستانی تاثير مستقيم در محصول توليدی داشته ، به طور مثال در مناطقی که دارای ذخایر غنی معدنی بوده اند هنر فلز کاری و در نواح مرکزی که خاک رس مرغوبی دارد هنر سفالگری نمود بيشتری یافت . البته در پيدایش آثار هنری دو عنصر دیگر نيز مشخصا تاثير گذارند : سفارش دهنده و پدید آورنده . بررسی ذهنيت این دو گروه بسياری از نکات مبهم در تاریخ هنر را روشن می کند .

همچنین ببینید

فلسفه پوشیدن لباس نو در عید نوروز

فلسفه پوشیدن لباس نو در عید نوروز پوشیدن لباس نو در نوروز بین همه ایرانی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *